Tien jaar geleden overleed Toon Hermans. Dat is aanleiding om de grote cabarettier te herdenken, maar vooral om de schijnwerpers nog eens te richten op zijn onvergetelijke prestaties. Op radio 5 Nostalgia waren dagenlang zijn liedjes en conferences te horen. Toen ik de radio aanzette, zat ik er meteen weer middenin. Die sonore stem en dat bijna uitzinnige publiek in de zaal. ‘Sniklaas, ik mag die man niet. Op 5 december werd er bij ons op de deur gebonkt. Toen kwam hij binnen. Hij had het sprei uit de voorkamer om, je zag de plek waar de asbak had gestaan, nog zitten. Ik kom uit Spanje, zei de gek. Ja, met mijn sprei om. Hij kwam uit de kroeg. Hij had een mijter op en acht neuten.’
Heel veel mensen belden Hilversum om uiting te geven aan hun bewondering en gevoelens van heimwee. Er was ook informatie uit het persoonlijk leven van de meester. KRO-radiocoryfee Jeanne Kooijmans vroeg de luisteraars naar de naam van de derde zoon van Toon, zij wist van het bestaan van Maurice en Gaby, maar wie was nummer 3? Een mevrouw uit Limburg onthulde de naam, Michel. “Hij is de middelste,” dacht zij. Dat werd later gecorrigeerd door John (‘Johnny’) van Elk, die 27 jaar Toons toneelmeester is geweest. “Michel is de oudste,” lichtte hij toe.
In 1969 volgde ik samen met de fotograaf Peter Martens Toon een week in Antwerpen voor Televizier. Hij trad daar op in de Koninklijke Nederlandse Schouwburg. Een maand lang uitverkocht. Voor het begin van de voorstelling gluurde iemand door een spleet in het gordijn. ‘Toon’, riep iemand. Langzaam ontstond een gelach, dat al gauw aanzwol tot orkaanhoogte. Mensen huilden van het lachen, vielen van hun stoel. Zeker een kwartier lang, niet te stoppen, voor een gesloten gordijn. “Soms heb je weinig nodig,”zei Toon na afloop. “Maar zo weinig is ook niet leuk.” Wij spraken niet alleen over zijn performances, maar over alles wat in de wereld gebeurde. Ook over zijn kinderen. Over Michel die niet zo spoorde in het gezinsleven dat naar diens mening teveel in het teken stond van de commercialisering van de humor. “Een lieve jongen, ik maak mij wel eens zorgen over hem,” zei Toon. “Hij is vooral met honden bezig, met de documentatie van hun gedrag. Heel eigenaardig. Eigenlijk is hij een soort kunstenaar”.
Een paar jaar later vroeg de Nederlandse Kunststichting mij een tentoonstelling samen te stellen van kunstenaars, voor wie natuur en milieu cruciale onderwerpen waren. De expositie zou in een tiental zalen worden gehouden, de geselecteerde werken werden aangekocht door het Rijk. Toen ik de opdracht kreeg, schoot mij de naam Michel Hermans te binnen. “Een soort kunstenaar,” had zijn vader hem genoemd. Ik ging bij hem op bezoek, een aardige, magere jongen met lang haar, every inch een hippie. Zeker geen lolbroek. Ik was onder de indruk van zijn levensbeschouwing, van zijn honden en van de zorgvuldige maar ook heel merkwaardige documentatie die hij over zijn dieren had geformuleerd en gevisualiseerd. Een bijzonder kunstwerk, spiritueel en inspirerend, vond ik. Ik nam het op in de tentoonstelling en kocht het aan. Toon verbaasde zich daarover, maar hij vond het wel interessant dat zijn oudste zoonvia een zijdeur in de kunstwereld verzeild raakte. Michel Hermans is nu yogaleraar in Soest.
Onlangs ontving Maurice, de middelste zoon, een mail van een studentenvereniging uit Rotterdam met het verzoek of Toon geboekt kon worden voor een optreden. Hij zag daarin een bewijs dat zijn vader onsterfelijk is.
Jan Harmen
|
