|
|
|
Signaal van Beschaving
|
|---|
De scherven van het verleden bepalen soms het beeld van de toekomst. Ik moest daaraan denken toen ik in Schiedam over een ovaal pleintje dat het Land van Belofte heet, naar de Grote of St. Janskerk liep. Daar onthulde koningin Beatrix eind maart het beeld ’t Lam van kunstenaar Sjef Henderickx. Een monumentale sculptuur, opgebouwd uit brokstukken van de beeldenstorm die in 1572 onder regie van de Watergeuzen in de kerk woedde. De scherven werden in 1948, in de beginfase van de restauratie van het gebouw, onder een vloer aangetroffen. Daarna zijn ze decennia lang bewaard op de zolder van het museum. Dat is bijzonder. De weg van de minste weerstand was geweest om ze te vernietigen. Maar het respect voor de geschiedenis weerhield de kerkvoogden en het stadsbestuur ervan het vandalisme van toen een vandalistisch vervolg te geven.
Het is fantastisch dat op een moment waarop in de politiek de cultuur op een kleinburgerlijke manier onder druk staat, een signaal van Beschaving wordt afgegeven. Goed dat de koningin daarvoor naar Schiedam wilde komen. De onthulling van het beeld illustreert de afronding van de restauratie en de herinrichting van de kerk, waartoe al in 1942 werd besloten. Men heeft er dus de tijd voor genomen. Het hele proces heeft ongeveer een generatie geduurd. Het resultaat is vooral binnen prachtig, zoals dat het belangrijkste monument van de stad betaamt. De sinds de Reformatie protestantse St. janskerk, gewijd aan Johannes de Doper, markeert de geschiedenis van Schiedam. In 1262 – Scyedam bestond toen net - besloot Vrouwe Aleyda van Henegouwen tot de bouw. Na de brand die in 1428 de hele stad vernietigde, werd besloten tot een grootschalige herbouw: 58 meter lang, 32,5 meter breed, 22 meter binnenhoogte, met binnen de muren o.a. de kapel van stadsheilige Liduina. Een ongelooflijke onderneming. De minuscule bevolking van nauwelijks 1500 inwoners moet bij het besluit om zo’n immens gebouw neer te zetten bezield geweest zijn door religieuze megalomanie. Het uiteindelijke resultaat was een van de mooiste gotische kerken van ons land.
Dat aan Sjef Henderickx (1944) de opdracht werd verstrekt om een plan te ontwerpen voor de restanten van de beeldenstorm, is opmerkelijk. Hij is niet alleen beeldhouwer, maar ook archeoloog. Het zou hem tekort doen om hem in deze discipline als amateur te kwalificeren. Hij heeft al tientallen jaren veldwerk verricht, met een grote zorgvuldigheid. Maar in ’t Lam prevaleert de kunstenaar, die de scherven van het verleden hanteert als bouwstoffen voor een actueel kunstwerk. Dat heeft geleid tot een gigantische zuil, waarin de brokstukken zich naar boven toe op een wolkachtige manier verdichten, met op de top als subliem eerbetoon het Lam Gods. Een herinnering aan de beelden die voor de storm in de kerk stonden. ‘Alles van waarde is weerloos’, stelde de dichter Lucebert vast. De barbarij uit 1572 was daarvan een illustratie. De erfenis van die 16de eeuwse daad van fundamentalistisch terrorisme heeft in het beeld van Henderickx haar weerloosheid verloren. Cultuur kan worden beschadigd en vernederd, maar zij kan niet worden verslagen.
In galerie Jabelle aan de Lange Haven 50 in Schiedam wordt tot eind april een expositie van beelden en tekeningen van Sjef Henderickx gehouden.
Jan Harmen
|
|
