Eind jaren zeventig was ik met mijn vrouw en onze zoon van 6 met vakantie op Ibiza. In het appartementencomplex verbleef ook een gezin uit Arnhem. Hij, een overenthousiaste hallo-ende man die handelde in Peugeots, zij een leuke, ondeugend kijkende vrouw en hun twee zoontjes van 5 en 4. Omdat de kinderen de hele dag samen over strand sjouwden, waren wij min of meer tot elkaar veroordeeld in die rare competitie die verstandig ouderschap heet. Het gezinshoofd uit Arnhem liet zich regelmatig met een luide plof naast mij in het zand vallen. Eerst om mij een Peugeot aan te smeren, wat mislukte omdat ik geen rijbewijs had. Daarna om mij te vertellen dat Reve een obscuur schrijver was en andere wetenswaardigheden die in het oosten des lands de geesten bezig hielden. Helaas strandde de opbloeiende vriendschap. Mijn schuld.
Op de dag die de breuk inluidde, verschenen de drie kereltjes naast mijn stretcher met de vraag of ik een torenhoog rotsblok dat daar al eeuwen lag, kon optillen en wegslingeren. ‘Dat kan ik wel, maar als ik het weggooi, valt het in zee misschien op een zeilboot of op zwemmers, en dat is heel gevaarlijk. Dus doe ik dat niet,’ zei ik. Zij keken mij vol respect aan en draafden met dezelfde vraag naar de andere vader die een paar honderd meter verderop lag. Die kon het niet, de druiloor. ‘Pappa Jan kan het wel,’ riepen zijn kinderen ontgoocheld. ’s Avonds om een uur of tien werd er op onze deur geklopt. De Arnhemmers. ‘Ik ben boos,’ gromde de autohandelaar. ‘Jij hebt de kinderen wijsgemaakt dat je dat rotsblok kunt optillen. Is idioot. Omdat ik heb gezegd dat ik het niet kan, zijn zij in mij teleurgesteld. Ik eis dat je je bij mij verontschuldigt en aan hen de waarheid vertelt. Zelf lieg ik nooit.’
‘Jij zegt toch ook tegen mogelijke kopers dat Peugeot de beste auto op aarde is,’ probeerde ik twijfel te zaaien in zijn oprechte inborst. ‘Dat is ook zo,’ riep hij. ‘Veel in het leven is illusie, te beginnen met de autohandel,’ stelde ik daarop vast. Plechtig stond hij op en marcheerde uit ons appartement. Zijn leuke vrouw gaf mij achter zijn rug een knipoog. Misschien geloofde zij, net als haar kinderen, dat ik het wel kon.
Illusie kan een kostbaar bezit zijn, zoals voor kinderen de illusie van Sinterklaas. Illusies worden vrijwel altijd ingehaald door de werkelijkheid, zoals de VVD-stemmers ervaren die rechts door de bocht wilden, maar nu Mark links het struikgewas in zien duiken met Femke. De afgelopen weken was het hele volk slachtoffer van een illusie. Nou ja, slachtoffer?, wij hebben die illusie gekoesterd tot het bittere einde. En als Arjen Robben die bal langs Casillas had geschoten, waren we nu wereldkampioen geweest. Maar op 11 juli 2010 om 11 uur ’s avonds was de droom uiteengespat. Opeens was het oranjegevoel weg. De nuchterheid keerde terug. Wij hadden gestreden, we hadden de finale bereikt en verloren. Samen met de rest van de wereld keren wij nu Zuid-Afrika met zijn prachtige, maar ook zinloze stadions de rug toe. De beelden staan nog steeds op het netvlies gegrift, niet van de wedstrijden, die waren vaak niet om aan te zien. De beelden van de townships, van de aangrijpende armoede, van de mensonterende omstandigheden. Het WK heeft het land nog dieper in de schuld geduwd. Wanhoop op alle fronten. Het is een illusie dat daar ooit een gezonde, humane samenleving ontstaat. Wij laten Jacob Zuma in zijn rotzooi achter.
Jan Harmen
|
